Sistit Nedir?

Sistit nedir sorusu, mesanenin iç yüzeyinde gelişen iltihabi durum şeklinde yanıtlanabilir. Günlük ve klinik kullanımda bu ifadeyle çoğunlukla bakterilerin neden olduğu mesane enfeksiyonu anlatılır.

En sık görülen yakınmalar idrar yaparken yanma, normalden daha sık tuvalete gitme ve aniden idrar yapma ihtiyacı hissetmedir. Alt karın bölgesinde baskı, bulanık idrar ve idrarda renk değişikliği de tabloya eşlik edebilir.

Sistit genellikle mesaneyle sınırlı bir alt idrar yolu enfeksiyonudur. Ateş, titreme, bulantı, kusma veya böğür ağrısı bulunması ise enfeksiyonun mesane dışına ilerlemiş olabileceğini düşündürür. Her idrar yanması da sistit anlamına gelmez.

Kısaca Sistit

• Sistit, çoğunlukla bakterilerin neden olduğu mesane iltihabıdır.
• Yanma, sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissi yaygın belirtilerdir.
• Ateş ve böğür ağrısı basit sistitten farklı bir tabloyu düşündürebilir.
• Tanı ve tedavi hastanın özelliklerine göre planlanır.

• İdrar ihtiyacının uzun süre ertelenmesi
• Mesanenin tam boşalamaması
• Menopoz sonrası hormonal değişiklikler
• İdrar sondası kullanılması
• Böbrek veya mesane taşı
• Erkeklerde prostat büyümesi
• Diyabet
• Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar
• Daha önce geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonları
• Yakın dönemde antibiyotik kullanılması

Bu faktörlerden birinin bulunması kişinin mutlaka sistit olacağı anlamına gelmez. Risk, hastanın anatomik yapısı, bağışıklık durumu ve üriner sistemin boşalma özellikleriyle birlikte değerlendirilir.

Sistit Belirtileri Nelerdir?

Sistit belirtileri çoğunlukla idrar yaparken yanma, sık tuvalete çıkma ve aniden idrar yapma ihtiyacıyla başlar. Yakınmalar hastadan hastaya farklı yoğunlukta olabilir.

Sistitte görülebilecek belirtiler şunlardır:

• İdrar yaparken yanma veya batma hissi
• Sık idrara çıkma
• Her tuvalette az miktarda idrar yapma
• Ani ve güçlü idrar yapma ihtiyacı
• Alt karın veya mesane üzerinde baskı
• İdrar sonrasında tam rahatlayamama hissi
• Bulanık idrar
• İdrar kokusunda değişiklik
• İdrarda kan veya pembemsi renk değişikliği

Kötü kokulu ya da bulanık idrar tek başına sistit tanısı koydurmaz. Sıvı tüketimi, kullanılan ilaçlar ve bazı besinler de idrarın kokusunu veya görünümünü değiştirebilir.

Mesane enfeksiyonunda yüksek ateş ve belirgin böğür ağrısı beklenen temel bulgular değildir. Bu belirtilerin bulunması böbrek veya sistemik idrar yolu enfeksiyonu açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Sistit ve İdrar Yolu Enfeksiyonu Aynı Şey mi?

İdrar yolu enfeksiyonu, böbreklerden idrar kanalına kadar uzanan üriner sistemin farklı bölümlerinde gelişen enfeksiyonların genel adıdır. Sistit ise enfeksiyonun ağırlıklı olarak mesanede bulunduğu alt üriner sistem tablosudur.

İdrar yolu enfeksiyonları yerleşim yerine göre farklı belirtiler oluşturabilir. Mesanede enfeksiyon geliştiğinde yanma ve sıkışma ön plandayken, böbreklerin etkilenmesi durumunda ateş, titreme ve yan ağrısı görülebilir.

Sistiti bütün idrar yolu enfeksiyonlarıyla aynı kabul etmek doğru değildir. Enfeksiyonun bulunduğu bölgenin ve hastada sistemik bulgu olup olmadığının anlaşılması, değerlendirme planını etkiler.

Akut Sistit ve Tekrarlayan Sistit Arasındaki Fark

Akut sistit, belirtilerin kısa süre içinde başladığı yeni bir mesane enfeksiyonu atağıdır. Daha önce benzer bir sorun yaşamayan kişilerde ortaya çıkabileceği gibi geçmişte sistit geçiren hastalarda da görülebilir.

Tekrarlayan sistit, genel olarak altı ay içinde en az iki veya bir yıl içinde en az üç sistit atağı yaşanması şeklinde tanımlanır. Tekrarlayan atakların başlangıçta idrar kültürüyle doğrulanması önerilir.

Tekrarlayan enfeksiyonlarda yalnızca yeniden ilaç başlanması yeterli olmayabilir. Mesanenin tam boşalamaması, taş, prostat büyümesi, menopoz sonrası değişiklikler ve kullanılan önceki antibiyotikler incelenebilir.

Her hastada sistoskopi veya ayrıntılı görüntüleme yapılması gerekmez. Ancak taş, tıkanıklık, mesane ağrısı sendromu veya başka bir mesane hastalığı şüphesi varsa ek incelemeler gündeme gelebilir.

Sistit Kadınlarda Neden Daha Sık Görülür?

Kadınlarda sistit, idrar kanalının daha kısa olması ve üretra girişinin bağırsak çevresine daha yakın bulunması nedeniyle daha sık gelişebilir. Bu anatomik özellik bakterilerin mesaneye ulaşmasını kolaylaştırabilir.

Cinsel ilişki bazı kadınlarda enfeksiyon ataklarıyla zaman açısından ilişkili olabilir. Spermisit kullanımı, gebelik, menopoz sonrası dokusal değişiklikler, mesane sarkması ve mesanede idrar kalması da riski etkileyebilir.

Sistitin yalnızca hijyen eksikliğinden kaynaklandığını söylemek doğru değildir. Aşırı veya tahriş edici temizlik uygulamaları genital bölgenin doğal dengesini bozarak yakınmaları artırabilir.

Erkeklerde Sistit Nasıl Değerlendirilir?

Erkeklerde sistit görülebilir ancak belirtilerin altında prostat veya mesane boşaltımıyla ilişkili bir sorun bulunup bulunmadığı da değerlendirilir. Prostat büyümesi, idrar yolu taşı, sonda kullanımı veya üretra darlığı enfeksiyon riskini artırabilir.

Ateş, kasık ile makat arasındaki bölgede ağrı veya tekrarlayan enfeksiyon bulunması prostat tutulumu açısından önemli olabilir. Akıntı ve cinsel temas öyküsü varsa üretrit ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da göz önünde bulundurulur.

Erkeklerde idrar yakınmalarının her zaman sistit olarak değerlendirilmemesi gerekir. İdrar tahlili, kültür ve gerekli görülen diğer incelemeler hastanın bulgularına göre planlanır.

Sistit ile Böbrek Enfeksiyonu Arasındaki Fark

Sistit mesaneyle sınırlı bir enfeksiyonken böbrek enfeksiyonunda üst idrar yolları etkilenir. Ateş, titreme, bulantı, kusma ve böğür ağrısı böbrek tutulumu ihtimalini artırır.

İnterstisyel sistit, idrar kültüründe enfeksiyon saptanmadan uzun süren mesane ağrısı, baskı ve sık idrara çıkmayla seyreden farklı bir durumdur. Akut mesane enfeksiyonuyla aynı hastalık değildir.

Her İdrar Yanması Sistit midir?

Hayır. İdrar yaparken yanma sık görülen bir sistit belirtisi olsa da farklı hastalıklarda da ortaya çıkabilir.

Yanma hissine neden olabilecek diğer durumlar şunlardır:

• Vajinal enfeksiyonlar
• Vajinal kuruluk
• Üretrit
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• İdrar yolu taşları
• Erkeklerde prostatit
• Tahriş edici kimyasal ürünler
• Mesane ağrısı sendromu
• İdrar kanalı darlığı
• Bazı mesane hastalıkları

Vajinal akıntı, kaşıntı veya tahriş bulunması vajinal nedenleri düşündürebilir. Üretral akıntı ve riskli cinsel temas öyküsü varsa cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından değerlendirme gerekebilir.

İdrarda kanın enfeksiyon sonrasında devam etmesi veya tekrar etmesi durumunda farklı nedenler de araştırılabilir.

Sistit Tanısı Nasıl Konur?

Sistit tanısı hastanın yakınmaları, tıbbi öyküsü, muayene ve gerekli görülen idrar testleri birlikte değerlendirilerek konur. Tipik yakınmaları bulunan bazı kadınlarda ayrıntılı görüntüleme gerekmeyebilir.

Tanıda kullanılabilecek incelemeler şunlardır:

• İdrar tahlili
• İdrar kültürü
• Gerektiğinde kan testleri
• Gebelik değerlendirmesi
• Ultrasonografi
• İşeme sonrasında mesanede kalan idrarın ölçülmesi
• Tekrarlayan veya atipik durumlarda ileri incelemeler

İdrar tahlilinde beyaz kan hücreleri, nitrit ve kan gibi bulgular incelenebilir. Kültür ise idrarda üreyen bakterinin tanımlanmasına ve antibiyotik duyarlılığının değerlendirilmesine yardımcı olur.

Her sistit atağında ultrasonografi veya sistoskopi yapılması gerekmez. Görüntüleme daha çok tekrarlayan enfeksiyon, taş, tıkanıklık, idrar retansiyonu veya alışılmışın dışındaki belirtilerde değerlendirilebilir.

İdrar Kültürü Ne Zaman Gerekebilir?

İdrar kültürü her tipik sistit atağında zorunlu olmayabilir. Ancak tanının belirsiz olduğu veya dirençli enfeksiyon ihtimalinin bulunduğu durumlarda önem kazanır.

Kültür şu durumlarda istenebilir:

• Belirtilerin alışılmışın dışında olması
• Yakınmaların uygun tedaviye rağmen sürmesi
• Şikayetlerin kısa süre içinde yeniden başlaması
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Gebelikte sistit
• Erkek hastalar
• Çocuklar
• Ateş veya böğür ağrısı
• Böbrek ya da idrar yolu hastalığı
• Yakın zamanda antibiyotik kullanımı
• Dirençli bakteri öyküsü
• Bağışıklık sisteminin baskılanmış olması

Tekrarlayan sistit tanısının kültürle doğrulanması güncel kılavuzlarda özellikle önerilir. Tedavi sonrasında yakınması tamamen geçen hastalarda rutin kontrol kültürü ise her zaman gerekli değildir.

Yeterli sıvı alımı ve mesanenin düzenli boşaltılması bazı hastalarda rahatlamayı destekleyebilir. Ancak yalnızca su içmek bakteriyel enfeksiyon için planlanan tıbbi tedavinin yerine geçmez. Belirtilerin tedaviye rağmen devam etmesi halinde bakterinin kullanılan ilaca duyarlı olmaması veya yakınmaların enfeksiyon dışı bir nedenden kaynaklanması mümkündür.

Sistit İçin Evde Neler Yapılabilir?

Evde uygulanabilecek yöntemler tıbbi tedavinin yerine geçmez ancak günlük rahatlamayı ve üriner sistem sağlığını destekleyebilir.

Dikkat edilebilecek noktalar şunlardır:

• Günlük ihtiyaca uygun miktarda sıvı tüketmek
• İdrar ihtiyacını uzun süre ertelememek
• Mesaneyi düzenli aralıklarla boşaltmak
• Tahriş edici kişisel bakım ürünlerini sınırlamak
• Sıkmayan ve hava geçiren iç çamaşırları kullanmak
• Cinsel ilişki sonrasında idrar yapmak
• Kabızlığı önlemeye çalışmak
• Verilen tedaviyi önerilen şekilde tamamlamak

Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişilerde su tüketimi kişiye özel düzenlenmelidir. Bitki çayları, karbonat, sirke veya benzeri yöntemler kanıtlanmış tedavilerin yerine kullanılmamalıdır.

Tekrarlayan Sistit

Tekrarlayan enfeksiyonlar yeni bakteri temasından veya üriner sistemde enfeksiyon gelişmesini kolaylaştıran bir durumdan kaynaklanabilir.

Değerlendirilebilecek faktörler şunlardır:

• Cinsel ilişkiyle ilişkili ataklar
• Spermisit kullanımı
• Menopoz sonrası değişiklikler
• İdrar kaçırma
• Mesane sarkması
• Mesanenin tam boşalamaması
• Prostat büyümesi
• İdrar yolu taşları
• Sonda kullanımı
• Diyabet
• Dirençli bakteriler
• Sık veya gereksiz antibiyotik kullanımı

Tekrarlayan sistitte önceki kültür sonuçlarının ve ilaç kullanım geçmişinin incelenmesi önemlidir. Mesanede kalan idrarın ölçülmesi, taş veya tıkanıklık şüphesinde görüntüleme yapılması gerekebilir.

Rutin olarak her hastaya sistoskopi veya tomografi uygulanmaz. Ek incelemeler yaşa, kanlı idrar varlığına, enfeksiyonların özelliklerine ve altta yatan hastalık şüphesine göre belirlenir.

Sistitten Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

Sistitten korunma yolları, bakterilerin mesaneye ulaşmasını ve idrarın mesanede uzun süre kalmasını azaltmaya yönelik günlük alışkanlıkları içerir.

Riskin azaltılmasına katkıda bulunabilecek uygulamalar şunlardır:

• Günlük sıvı ihtiyacını karşılamak
• İdrar ihtiyacını uzun süre ertelememek
• Cinsel ilişki sonrasında mesaneyi boşaltmak
• Kabızlığı önlemek
• Tahriş edici genital ürünleri sınırlamak
• Tuvalet temizliğini önden arkaya doğru yapmak
• Gereksiz vajinal duştan kaçınmak
• Tekrarlayan atakları kültürle doğrulamak
• Altta yatan taş veya boşaltım sorunlarını değerlendirmek
• Antibiyotikleri yalnızca uygun tıbbi değerlendirmeyle kullanmak

Bu önlemler sistit riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Tekrarlayan enfeksiyonlarda koruyucu yaklaşım kişinin risk faktörlerine göre planlanmalıdır.

Sistit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular